દિલ્હી હાઈકોર્ટે શુક્રવારે રાજધાનીની સર ગંગારામ હોસ્પિટલને સરોગસી દ્વારા બાળક પેદા કરવા માટે મૃત વ્યક્તિના સ્થિર વીર્ય તેના માતાપિતાને સોંપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ દરમિયાન હાઈકોર્ટે કહ્યું કે જો શુક્રાણુ અથવા એગના માલિકની સંમતિ લેવામાં આવે તો તેના મૃત્યુ બાદ બાળક પેદા કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી.
મૃત્યુ પછી પ્રજનન એ એક અથવા બંને જૈવિક માતાપિતાના મૃત્યુ પછી સહાયિત પ્રજનન ટેકનિક (સરોગસી)નો ઉપયોગ કરીને ગર્ભાવસ્થા પ્રાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરે છે.
ન્યાયમૂર્તિ પ્રતિભા એમ. સિંહે આ પ્રકારના પ્રથમ ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે, “હાલના ભારતીય કાયદા હેઠળ, જો શુક્રાણુ અથવા ઇંડાના માલિકની સંમતિનો પુરાવો રજૂ કરવામાં આવે તો તેના મૃત્યુ પછી પ્રજનન પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી.” કોર્ટે કહ્યું કે કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તેના નિર્ણયમાં વિચારશે કે શું મૃત્યુ પછી પ્રજનન અથવા સંબંધિત મુદ્દાઓને સંબોધવા માટે કોઈ કાયદો, અધિનિયમ અથવા માર્ગદર્શિકા જરૂરી છે.
આ ચુકાદો આપતી વખતે, કોર્ટે સર ગંગારામ હોસ્પિટલને તાત્કાલિક દંપતિને તેમના મૃત અપરિણીત પુત્રના સાચવેલ શુક્રાણુ પ્રદાન કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો, જેથી તેમનો વંશ સરોગસી દ્વારા આગળ વધી શકે. અરજદારના કેન્સરગ્રસ્ત પુત્રએ કીમોથેરાપી શરૂ કરતા પહેલા 2020 માં તેના વીર્યના નમૂનાને ફ્રિઝ કરી દીધા હતા, કારણ કે ડોકટરોએ કહ્યું હતું કે કેન્સરની સારવાર વંધ્યત્વનું કારણ બની શકે છે. તેથી તેના પુત્રએ જૂન 2020માં હોસ્પિટલની IVF લેબમાં તેના સ્પર્મ ફ્રીઝ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. જ્યારે મૃતકના માતા-પિતાએ વીર્યના નમૂના લેવા માટે હોસ્પિટલનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે હોસ્પિટલે કહ્યું કે કોર્ટના યોગ્ય આદેશ વિના નમૂના બહાર આપી શકાય નહીં.
કોર્ટે તેના 84 પાનાના ચુકાદામાં કહ્યું હતું કે આ અરજીમાં બાળકને જન્મ આપવા સંબંધિત કાયદાકીય અને નૈતિક મુદ્દાઓ સહિત ઘણા મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દા ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. કોર્ટે કહ્યું, “માતા-પિતાને તેમના પુત્રની ગેરહાજરીમાં પૌત્રને જન્મ આપવાની તક મળી શકે છે. આવા સંજોગોમાં, કાયદાકીય મુદ્દાઓ સિવાય, કોર્ટ સમક્ષ નૈતિક અને આધ્યાત્મિક મુદ્દાઓ પણ છે.
