સુપ્રીમ કોર્ટ ઉત્તર પ્રદેશ સહિત દેશભરમાં બુલડોઝરની કાર્યવાહીને લઈને કડક વલણ અપનાવી રહી છે. પ્રયાગરાજમાં, 2021 માં એક વકીલ, એક પ્રોફેસર અને ત્રણ મહિલા અરજદારોના ઘર બુલડોઝર વડે તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. આ કેસની સુનાવણી કરતી વખતે, સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કહ્યું કે ઘર તોડવાની પ્રક્રિયા ગેરબંધારણીય છે. કોર્ટે કહ્યું કે મકાનો તોડી પાડવાની આ મનસ્વી પ્રક્રિયા પણ નાગરિક અધિકારોનું અસંવેદનશીલ ઉલ્લંઘન છે.
કોર્ટે કહ્યું કે આનાથી આપણો અંતરાત્મા હચમચી જાય છે અને રાઈટ ટુ શેલ્ટર નામની વાત છે. આ સંદર્ભમાં, કોર્ટે કહ્યું કે નોટિસ અને અન્ય યોગ્ય પ્રક્રિયા નામની કંઈક છે, જેનું પાલન કરવામાં આવ્યું નથી. કોર્ટે પ્રયાગરાજ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીને પાંચ પીડિતોને 10-10 લાખ રૂપિયાનું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે જે રીતે ડિમોલિશન કરવામાં આવ્યું હતું, તે અમાનવીય અને ગેરકાયદેસર પગલાંને કારણે વળતર આપવામાં આવી રહ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે તોડી પાડવાની કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે અને આશ્રયના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આ રીતે તોડફોડ પ્રયાગરાજ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીની અસંવેદનશીલતા દર્શાવે છે.
આ જ મામલામાં સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુઈયાએ યુપીના આંબેડકર નગરમાં 24 માર્ચે બનેલી ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, એક તરફ અતિક્રમણ વિરોધી અભિયાન દરમિયાન ઝૂંપડીઓ પર બુલડોઝર ચલાવવામાં આવી રહ્યું હતું, તો બીજી તરફ 8 વર્ષની બાળકી તેના પુસ્તકો લઈને ભાગી રહી હતી. આ તસવીરે સૌને ચોંકાવી દીધા, આ એક દુર્ભાગ્યપૂર્ણ સ્થિતિ છે, જ્યાં ગેરકાયદેસર રીતે ડિમોલિશન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેમાં સામેલ લોકો પાસે બાંધકામની કામગીરી હાથ ધરવાની ક્ષમતા પણ નથી.અરજદારોએ કહ્યું કે કાર્યવાહી પહેલા તેમને કોઈ નોટિસ મળી નથી. નોટિસ મોકલ્યાના 24 કલાકમાં પણ બુલડોઝર ચાલુ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને સૌપ્રથમ વર્ષ 2021માં 1 માર્ચે નોટિસ આપવામાં આવી હતી, તેમને 6 માર્ચે નોટિસ મળી હતી. ત્યારબાદ બીજા જ દિવસે 7 માર્ચે ઘરો પર બુલડોઝરની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
અદાલતે એડવોકેટ ઝુલ્ફીકાર હૈદર, પ્રોફેસર અલી અહેમદ અને અન્ય લોકોની અરજી પર સુનાવણી કરી હતી જેમના મકાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે વહીવટીતંત્ર અને સરકારને લાગે છે કે આ મિલકત ગેંગસ્ટર અને રાજકીય પક્ષના નેતા અતીક અહેમદની છે. આ તમામ લોકોએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં ફરિયાદ કરી હતી. પરંતુ હાઈકોર્ટે મકાન તોડવાની કાર્યવાહીને પડકારતી તેમની અરજી ફગાવી દીધી હતી. હાઈકોર્ટ દ્વારા અરજી ફગાવી દેવામાં આવ્યા બાદ અરજદારોએ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન, એટર્ની જનરલ આર વેંકટરામાણીએ રાજ્ય સરકારની કાર્યવાહીનો બચાવ કર્યો હતો અને ખાતરી આપી હતી કે નોટિસ આપવામાં પૂરતી યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું. મોટા પાયે થયેલા ગેરકાયદેસર અતિક્રમણો તરફ ઈશારો કરતાં તેમણે કહ્યું કે રાજ્ય સરકાર માટે અનધિકૃત અતિક્રમણોમાંથી મુક્તિ મેળવવી અને તેને અટકાવવી મુશ્કેલ કામ છે.
