ઈરાન હવે હોર્મુઝમાં મનફાવે તે કરન્સીમાં ટોલ ટેક્સ વસૂલશે

ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પાસેથી સેવાઓના નામે ‘ટોલ ફી’ વસૂલવાની યોજના બનાવી છે. ઈરાનની સંસદીય સમિતિએ આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે, જે વૈશ્વિક વેપાર માટે ખતરો છે. અમેરિકન ડોલરને પડકારવા ઈરાની રિયાલ કે અન્ય કરન્સીમાં ચૂકવણી સ્વીકારાશે. આ નિર્ણય અમેરિકી પ્રતિબંધો અને આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરવા લેવાયો છે, જેનાથી ક્ષેત્રીય તણાવ વધવાની શક્યતા છે.
વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક એવા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ને લઈને ઈરાને એક અત્યંત મોટો અને આક્રમક પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. ઈરાનની સંસદીય સમિતિએ હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પાસેથી સેવાઓના નામે ચાર્જ એટલે કે ‘ટોલ ફી’ વસૂલવાની યોજનાને આગળ ધપાવી છે. ઈરાનના આ નિર્ણયને વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને મિડલ ઈસ્ટની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ઈરાની સરકારી મીડિયાના અહેવાલો મુજબ, પ્રસ્તાવિત વ્યુહાત્મક યોજનાના આર્ટિકલ 3 હેઠળ ઈરાન તે તમામ દરિયાઈ જહાજો પર શુલ્ક લગાવી શકશે જે તેના દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. આ ફી નેવિગેશન, પર્યાવરણ સુરક્ષા, વીમો અને સુરક્ષા સંબંધિત સેવાઓના બદલામાં લેવામાં આવશે. ઈરાની સાંસદ હસન ઘશઘવીના જણાવ્યા મુજબ, આ શુલ્ક ઈરાની રિયાલ અથવા ઈરાન નક્કી કરે તે સિવાયની અન્ય કોઈ પણ કરન્સીમાં ચૂકવી શકાશે. ઈરાનનો આ નિર્ણય સીધી રીતે અમેરિકન ડોલરના વર્ચસ્વને પડકારવા સમાન છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના દરિયાઈ કાયદા મુજબ, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતાં કોઈ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજની અવરજવર રોકી શકતું નથી કે સામાન્ય રીતે ટોલ ટેક્સ વસૂલી શકતું નથી. જોકે, આ જ કાયદામાં એક જોગવાઈ એવી પણ છે કે જો કોઈ દેશ ચોક્કસ પ્રકારની નેવિગેશનલ કે સુરક્ષા સેવાઓ પૂરી પાડતો હોય તો તે તેના બદલામાં સર્વિસ ફી વસૂલી શકે છે. ઈરાન કાયદાના આ જ છટકબારીવાળા નિર્દેશનો ઉપયોગ કરીને સેવાઓના નામે અબજો ડોલર કમાવવાની ફિરાકમાં છે.