પાકિસ્તાનમાં આર્થિક કટોકટીથી સ્થિતિ ખરાબ… અદાણીની માત્ર એક કંપની પાકિસ્તાની શેરબજાર બરાબર

પાકિસ્તાનમાં શું સ્થિતિ છે તે કોઈનાથી છુપાયેલ નથી. પોતાના ઈતિહાસની સૌથી મોટી આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહેલા દેશને ઈન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (આઈએમએફ) દ્વારા $3 બિલિયનની મદદ માટે મંજુરી મળી ગઈ હશે, પરંતુ પાકિસ્તાન નાદારીની આરે પહોંચી ગયું છે ત્યારે એ કહેવું મુશ્કેલ છે કે પરિસ્થિતિ કેટલી સુધરશે.

સરકારની તિજોરી લગભગ ખાલી થઈ ચુકી છે અને પાકિસ્તાની રૂપિયો દરરોજ ગગડવાનો રેકોર્ડ બનાવી રહ્યો છે. દરમિયાન પાકિસ્તાની શેરબજાર પણ ગગડી રહ્યું છે. આનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે ભારતીય બિઝનેસ હાઉસ ટાટા ગ્રૂપની એકમાત્ર કંપનીનું માર્કેટ કેપ સમગ્ર PAK સ્ટોક માર્કેટના મૂલ્ય કરતાં લગભગ 7 ગણું વધુ છે. ત્યારે ગૌતમ અદાણીની એક કંપનીનું માર્કેટ કેપ તેના બરાબર છે.

આ રીતે ઘટી પાકિસ્તાની શેરબજારની કિંમત

વાસ્તવમાં છેલ્લા છ વર્ષના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો પાકિસ્તાની શેરબજારની માર્કેટ મૂડીમાં સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. મે 2017માં, PAK સ્ટોક માર્કેટનો બેન્ચમાર્ક ઈન્ડેક્સ KSE100 52,000 પોઈન્ટની ટોચે હતો અને શેરબજારનું મૂલ્યાંકન $99.52 બિલિયન હતું. પછીના વર્ષમાં, મે 2018 માં, દેશમાં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણી દરમિયાન, તે ઘટીને $ 76.30 બિલિયન થઈ ગયું. આ પછી પણ ઘટાડાનો આ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો અને મે 2019માં તે લગભગ અડધાથી ઘટીને $47.52 બિલિયન પર આવી ગયો.

વર્ષ 2020 માં, તે ફરી એકવાર ઘટ્યું અને પાકિસ્તાની શેરબજારનું મૂલ્ય ઘટીને $40.23 બિલિયન થઈ ગયું. જોકે, 2021માં તેમાં વધારો થયો અને તે વધીને $52.05 બિલિયન થઈ ગયો. પરંતુ આ તેજી ચાલુ રહી શકી નહીં અને ગયા વર્ષે એપ્રિલ 2022માં તે ઘટીને 21.83 અબજ ડોલરના સ્તરે આવી ગઈ. આ ક્ષણે, જો આપણે તેના વિશે વાત કરીએ, તો તેની કિંમત હજી પણ $ 20 બિલિયનની આસપાસ છે. જયારે ગૌતમ અદાણીની આગેવાની હેઠળની અદાણી પોર્ટ કંપનીનું માર્કેટ કેપ લગભગ $20 બિલિયન છે. એટલે કે અદાણીની માત્ર એક કંપનીનું મૂલ્ય પાકિસ્તાનના શેરબજાર જેટલું છે.

તાજેતરમાં, IMF દ્વારા પાકિસ્તાન માટેના બેલઆઉટ પેકેજને મંજૂરી આપ્યા બાદ, પાકિસ્તાની શેરબજારના KSE-100 ઇન્ડેક્સમાં ચોક્કસપણે તેજી જોવા મળી હતી.

TCSની સામે ક્યાંય ન ટકી શકે PAK શેરબજાર

હવે ટાટા ગ્રૂપની કંપની ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ (TCS)ની વાત કરીએ તો તેનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ $147 બિલિયન છે. આ આંકડો પાકિસ્તાની શેરબજારની બજારમૂલ્ય કરતાં સાત ગણો વધુ છે. જો ભારતીય રૂપિયામાં જોવામાં આવે તો TCSનું વેલ્યુએશન 12.16 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. માત્ર TCS જ નહીં, પરંતુ ભારતીય બિઝનેસ સેક્ટરમાં આવી ઘણી કંપનીઓ છે, જેની કિંમત પાકિસ્તાનના શેરબજાર કરતા ઘણી વધારે છે.

આ ભારતીય કંપનીઓનું મૂલ્ય પણ વધારે

પાકિસ્તાની શેરબજારના કુલ મૂલ્યની બરાબર માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ધરાવતી કેટલીક ભારતીય કંપનીઓ વિશે વાત કરીએ તો, એનટીપીસી લિમિટેડ (માર્કેટ કેપ – $22.90 બિલિયન), મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા (માર્કેટ કેપ – $22.48 બિલિયન), પાવરગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (પાવરગ્રીડ કોર્પોરેશન) માર્કેટ કેપ – $21.57 બિલિયન) અને ગૌતમ અદાણીની આગેવાની હેઠળનું અદાણી પોર્ટ (અદાણી પોર્ટ) ($20 બિલિયન) સામેલ છે.

મોંઘવારી હજુ પણ ચાલુ

પાકિસ્તાનની તાજેતરની સ્થિતિ વિશે વાત કરીએ તો, દેશ લાંબા સમયથી મોંઘવારીથી પીડાઈ રહ્યો હોવા છતાં, દેશનો મોંઘવારી દર એશિયામાં છેલ્લા બે મહિનાથી સૌથી વધુ હતો. જોકે, જૂન 2023માં તેમાં ઘટાડો થયો છે અને દેશમાં મોંઘવારી 29.4 ટકાના સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. અગાઉ મે 2023માં તે 38 ટકાના ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો હતો.

IMFનો ચોથો સૌથી મોટો કરજદાર

આ સિવાય દેવાની વાત કરીએ તો અત્યાર સુધી પાકિસ્તાને આખી દુનિયામાંથી અબજો રૂપિયાની લોન લીધી છે. દેશનું કુલ દેવું અને દેણદારી 60 ટ્રિલિયન પાકિસ્તાની રૂપિયાથી વધુ છે. તેમાંથી લગભગ 35 ટકા ભાગ માત્ર ચીનનો છે. આટલું જ નહીં, તાજેતરમાં IMF પાસેથી 3 બિલિયન ડોલરની લોન મંજૂર કર્યા બાદ પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડનો ચોથો સૌથી મોટો કરજદાર બની ગયો છે. અહેવાલો અનુસાર, અત્યાર સુધી IMFની પાકિસ્તાન પર 7.4 અબજ ડોલરની લોન હતી, જે નવી લોન બાદ વધીને 10.4 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે.

IMF પાસેથી મદદ મેળવનારા સૌથી મોટા ઋણ લેનારાઓની યાદીમાં આર્જેન્ટિના ટોચ પર છે અને તેના પર લગભગ $46 બિલિયનનું દેવું છે. બીજા નંબરે 18 બિલિયન ડોલર સાથે ઇજિપ્તનું નામ આવે છે, જ્યારે ત્રીજા નંબર પર 12.2 બિલિયન ડોલર સાથે યૂક્રેનનું નામ આવે છે. તમને જણાવી દઈએ કે પાકિસ્તાન પહેલા ઈક્વાડોર $8.2 બિલિયન સાથે ચોથા સ્થાને હતું.